ERGONOMİDE TANIMLAMALAR

Ergonomi: Yunanca ‘ergon; iş, çalışma’ ve ‘nomos; yasa’ sözcüklerinin birleştirilmesiyle oluşmuş ergonomi süzcüğü çalışma bilimi, iş yasaları  anlamına gelir. Ergonomi işi çalışana uygun hale getirmedir. İnsan, ekipman ve çevre etkileşimiyle ortaya çıkabilecek fiziksel ve psikososyal sorunları  azaltarak, çalışanın sağlık ve güvenliğini iyileştirmeyi ve iş performansını artırmayı amaçlar. Fiziksel sorunların başlıcası kas iskelet hastalıklarıdır.
 
Ergonomik Program: Ergonomik risk etkenlerini belirlemek, analiz ve kontrol  etmek için oluşturulmuş belirli bir sistem içinde uygulanan bir süreçtir.

 

Yönetimsel  Kontrol: İş veren tarafından iş rotasyonu, iş görev çeşitliliğinin artırılması ve  iş hızının  düzenlenmesi ve  dinlenme molalarının verilmesi  gibi  yönetimsel kontrollerin  uygulanması ile iş yerinde risk etkenlere maruziyet önemli ölçüde azaltılabilir.

Mühendislik Kontrol: İş yerinde fiziksel değişiklikler ile riske maruziyet kontrol edilebilir.  Örneğin  aletin tutma kolu açısını değiştirerek,  ayarlanabilir  sandalye sağlayarak mühendisliğe bağlı tehlikelerin  kaynağı bulunur ve çalışanın  risklere maruz kalması engellenebilir.

Antropometri: Vücut ölçümleri ile ilgilenen insan bilimlerinin bir  dalıdır. 

Kötü  Postür: Postür iş aktivitelerinin yapıldığı esnada mevcut olan vücut pozisyonudur.  Eklemlerin kullanım esnasında en az zorlandığı ve enerji harcandığı pozisyon, nötral pozisyon olarak tanımlanır. Omurga ve her eklem için belirli olan nötral pozisyonun sağlanması ve korunması bel, sırt, boyun ve eklemlerin sağlığının temelidir. Nötral pozisyondan  sapma yaralanma riskini artırır. Sapmanın  arttığı ölçüde zarar görme riski de artar.

 

   

Güç: Bir işi yapmak için gereken kas gayretinin  miktarıdır. Genel olarak sarf edilen güç büyüdükçe  riskin derecesi de  fazlalaşır. Yüksek  güç harcanması bel, omuz, boyun, ön kol, el bileği ve elde yaralanma ve hastalıklara  neden olur.

Elle  Ağırlık  Taşıma İşleri : Herhangibir mekanik yardımcı araç kullanmaksızın ağırlık ve yükleri  kaldırma, taşıma ve hareket ettirme işleridir.

Kas İskelet Hastalıkları: Kasların, sinirlerin, kirişlerin, bağların, eklemlerin, kıkırdağın ve  omurgadaki diskin  hastalıklarıdır. Bel fıtığı, boyun tutulması, karpal tünel sendromu gibi. Kas iskelet hastalıkları toplumda yaygın olarak görülür ve sakatlığın en sık nedenidir.
   
Mesleki Kas İskelet Hastalıkları : Kas İskelet Hastalıkları iş yerinde  aktiviteler sırasında risk etkenlere maruz kalma  ve uygun olmayan çalışma koşulları sonucunda oluştuğunda Mesleki Kas İskelet Hastalıkları (MKİH) olarak tanımlanır. Çalışanların en yaygın sağlık sorunları arasında yer alan  MKİH İşe Bağı Kas İskelet Hastalıkları, Birikimli  Travma Hastalıkları, Tekrarlamalı Hareket Hastalıkları, Tekrarlamalı Zorlanma Hastalıkları  karşılığı olarak  kullanılır. İş yerinde bel,boyun, el, el bileği gibi belirli vücut bölgelerinde tekrarlayan, zorlayan hareketlere, vücudun yanlış pozisyonlarda kullanımına ve uygun olmayan çalışma koşullarına  bağlı gelişen, öncelikle kasları, sinirleri, kirişleri, omurgadaki diskleri etkileyen ağrı ve sakatlanma ile seyreden  hastalıklardır. Örneğin  ağırlık kaldırma bel fıtığına, bilgisayar kullanımı karpal tünel sendromuna, tekrarlamalı olarak başın üstüne uzanma omuz kılıfı iltihaplanmasına neden olabilir. MKİH en sıklıkla beli ve eli etkiler.

Başlıca Mesleki Kas İskelet Hastalıkları şunlardır.

• Bel ağrısı
• Bel fıtığı
• Boyun ağrısı
• Boyun fıtığı
• Siyatik
• Karpal tünel sendromu
• Omuz kılıfı sendromu
• De Quervain’s Sendromu
• Tetik parmak
• Tarsal tünel sendromu
• Epikondilit
• Tendinit
• Raynaud’s Fenomeni

 

   

Risk Etkeni : İş yerinde tekrarlamalı ve zorlamalı hareketler, kötü pozisyonlar ve titreşim gibi çeşitli  fiziksel etkenler ve ısı  gibi çevresel etkenler  mesleki kas iskelet  hastalıklarının oluşmasına veya ağırlaşmasına neden olabilir.

Tekrarlama: Görev  sırasında yapılan  benzer hareketlerin sayısıdır. Ambarda çalışan dakikada üç kutuyu yerden kaldırarak tezgahın üstüne koyabilir,  montaj işinde çalışan  saatte 20 ünite yapabilir. Tekrarlamalı hareket sırasında dokuda iyileşme ve tamir için yeterli zaman verilmediğinden  yaralanma ve zorlanma oluşur ve çalışan rahatsızlık hisseder. Zamanla ağrı ve hareket kısıtlılığı ile sakatlık gelişir.
Genellikle  tekrarlamaların sayısı ne kadar fazla ise riskin derecesi de o kadar artmaktadır. Ama yaralanma ile ilgili belirli bir tekrarlama limiti  veya eşik değeri yoktur.

Bölgesel Titreşim ( El-Kol Titreşimi) : Bir aletle ya da ekipman ile ele/ kollara uygulanan  titreşimdir. Titreşim  ellere/ parmaklara olan kan akımını azaltabilir. Titreşim ile bel ağrısı ve karpal tünel sendromu arasında kuvvetli bir ilişki olduğu belirlenmiştir.

 

Prof. Dr. Emel Özcan | Ergonomi Seminerler | Ergonomi Hakkında Öğrenmek İstedikleriniz | Çalışanlarda Bel ve Boyun Ağrıları | Kas İskelet Hastalıkları ve Ergonomi Birimi | Ergonominin Hukuki Boyutu | İç ve Dış Basında Ergonomi | Sıkça Sorulan Sorular | Haberler


<Webpaketi bir Idea Management Center projesidir.>